Russell Brand hafnar fjórflokknum

391px-Russell_Brand_Arthur_Premier
CC-BY-SA 2.0 Eva Rinaldi

Grínistinn Russell Brand fór í viðtal hjá Paxman og sagðist ekki kjósa því allir flokkar væru í raun eins.

Þessari afstöðu fögnuðu rótttækir lýðræðissinnar hér á Íslandi sem annars staðar.

Einhverjum gæti þetta þótt mótsagnakennd afstaða en er í rauninni bara spurning um mismunandi orðanotkun. Ég hef orðið var við að sumir menn noti orðið lýðræði á dálítið sérstakan hátt. Það fyrirkomulag sem við búum við flokkast varla sem lýðræði í þeirra huga. En ef fyrirtæki væru alltaf í eigu starfsfólks – það væri lýðræði. Það tók mig smá tíma að átta sig á að þetta væri frekar klókt rebranding. Ég meina, ég veit ekki hvort Félag ungra Marx-Lenínista fengi oft að koma í útvarpið að ræða sínar efnahagshugmyndir. En ef maður eru svona róttækur lýðræðissinni, þá hvers vegna ekki? Svo fara menn að tala um að starfsfólk verði að eiga fyrirtækin, einka-eignarrétturinn sé of sterkur og fulltrúalýðræðið komið á endastöð. Og sumum finnst þetta meira að segja pinku ferskt.

Hér er smá orðabók sem hefur hjálpað mér þegar ég hef lesið texta frá Öldunni/Róttæka sumarháskólanum/99%/Occupy, og þessum ágætu hreyfingum.

[table]
það sem ég kalla, kalla þeir
lýðræði, svokallað lýðræði
marxisma, lýðræði
[/table]

Ég með díl. Ég skal hér eftir bara kalla mitt lýðræði „svokallað lýðræði“ ef vinir mínir, róttæku lýðræðissinnarnar kalla sitt lýðræði einfaldlega „marxisma“. Svona til að við séum ekki með óþarfa hugtakarugling.

***

Aftur að Russell Brand. Þetta er þekktur söngur: „Kerfið er rotið. Allir stjórnmálamenn eru eins.  Við þurfum nýtt kerfi. Við þurfum ekki meira af því sama. Við þurfum BYLTINGU. Við þurfum endurúthlutun eigna, veikingu eignarréttarhugtakssins, svo það þjóni venjulegu fólki, ekki fyrirtækjum og stóreignarmönnum. Við þurfum raunverulegt málfrelsi, ekki málfrelsi auðmanna, gegnum fjölmiðla sem þeir reka í sína þágu. Og svo framvegis.“

Í íslensku hafa menn búið til orðið „fjórflokkurinn“ til að ná utan um þessa gremju en svipuð orð er að finna víða. Hún lýsir þeirri hugmynd að í raun sé tilgangslítið að kjósa. Ef það væri, það eina þá væri mér svo sem sama. Meiri völd fyrir okkur sem kjósum. En felist í þessu tilraun til að planta þeirri hugmynd að aðrar leiðir til kerfisbreytinga séu í boði þá ætti allt hugsandi fólk að rísa á afturlappirnar.

***

Nú er auðvitað vert að athuga að þessi umræða er ekkert ný. Hún minnir á  umræðu sem átti sér stað í Evrópu fyrir 100 árum. Þá voru til þeir vinstrimenn (sósíaldemókratar) sem vildu vinna að sínum stefnumálum í gegnum hið „svokallaða lýðræðisfyrirkomulag“ og svo voru hinir vinstrimennirnir (kommúnistar) sem vildi það ekki heldu vildu byltingar og marxisma.

Sagan geymir auðvitað ákveðinn dóm yfir þessum tveimur hreyfingum. Og jafnvel ef við leyfum okkur að taka allan viðbjóðinns sem frá kommúnistum kom út fyrir sviga, og ímyndum okkur einhvern veginn að hann hafi verið mistök síns tíma sem verða ekki endurtekin þá er samt ekki erfitt að svara þvi hvort betra hafi verið að vera verkamaður í þeim löndum þar sem kommúnistar höfðu náð völdum eða í þeim löndum þar sem lýðræðislega kjörnir stjórnmálamenn réðu ríkjum.

Kannski má þá segja að þessi ríki hafi ekki verið „alvöru“ marxísk ríki út af hinu og þessu. Ég veit það ekki. Læknisþjónusta var ókeypis, menntun var ókeypis, fyrirtækin flest í eigu hins opinbera.  En þessi samfélög veittu einfaldlega verri þjónustu en hin vestrænu (svokölluðu) lýðræðisríki. Þess vegna var fólksflóttinn allur á eina leið.

***

Sumir segja að Russell Brand hafi allavega hitt naglann á höfuðið hvað ástandið varðar. Ég veit það ekki. Er hægt að segja bara sísvona að kerfið sé ekki að virka? Ég meina fólk er alltaf að lifa lengur. Lífsgæði hafa vaxið gríðarlega um allan hinn vestræna heim. Allt innan hins rotna „svokallaða lýðræðis“.  Og eru svona fullyrðingar svo eitthvað merkilegar? Er þetta bara ekki eins og þegar spákonan segir: „Þú reifst stundum við foreldra þína þegar þú varst unglingur.“ Hvenær mun einhver þá segja: „Kerfið virkar. Samfélagið gegnur vel?“

Ég hef áhyggjur af orðræðu Russells Brands. Hann lítur framhjá þeirri sögulegu staðreynd að ótrúlegir hlutir geta náðst og hafa náðst í gegnum „hið svokallaða lýðræði“ líka í baráttu fyrir jöfnuði/aðgang að menntun/umhverfisvernd og öllu því sem mönnum finnst skipta máli. Og ef maður hafnar því að það sé þess virði að fara þá leið, leið „hins svokallaða lýðræðis“ til að breyta hlutum þá er maður um leið að opna á aðrar leiðir. Og hvaða leiðir eru það? Og eru það góðar og geðslegar leiðir?

Stuðningspistill

5493_110543155825_4898106_nÞað er mikilvægt minnihlutahópar eigi sína fulltrúa í borgarstjórnarflokki Sjálfstæðisflokksins, og enn sterkara ef þeir fulltrúar leiða listann, það sýnir breidd flokksins.

Þess vegna finnst mér frábært að Hildur Sverrisdóttir, vinkona mín, sé að gefa kost á sér í oddvitasætið í prófkjöri sjálfstæðisflokksins. Kúl fólk hefur lengi átt erfitt uppdráttar í stjórnmálum, sérstaklega á hægrivængnum.

Samkvæmt, Zappa – félagi kúl sjálfstæðismanna, voru einungis 2-3% fulltrúa á seinasta landsfundi Sjálstæðisflokksins kúl. Það er áhyggjuefni í ljósi þess að talið er að um 12-15% prósent fólks er kúl á hverjum tíma, svo ljóst er að þeir sem eru kúl eiga undir högg að sækja innan flokksins.

Nú mun auðvitað einhver gagnrýna mig fyrir að vilja kjósa Hildi bara út af því að hún er kúl. Sérstaklega er líklegt að þeir sem eru ekki kúl, eða hafa alltaf kosið fólk sem ekki er kúl komi með þennan punkt, því fyrir þeim er ekki-kúl normið en kúl frávik. Fjölmiðlar kynda að einhverju leyti undir þetta með því að taka almennt ekki viðtöl við kúl fólk nema þegar  rætt er um einhver kúl málefni. Jújú, það er talað við kúl fólk fyrir Airwaves en það er sjaldgæft að maður heyri kúl fólk tjá sig um atvinnumál eða skatta. Þessu þarf líka að breyta.

Kúl sjálfstæðismanneskja hefur ekki orðið borgarstjóri í Reykjavík síðan Auður Auðuns gengdi embættinu fyrir rúmri hálfri öld síðan. En jafnvel þá sinnti Geir Hallgrímsson embættinu með henni, svo óvanir voru menn greinilega þeirri tilhugsun að einhver sem væri kúl gæti séð um þetta sjálfur. Síðan þá hefur auðvitað margt vatn runnið til sjávar og nokkrir töff borgarstjórar hafa setið í stólnum, en enginn þó sem beinlínis var kúl. Á þessu getur loksins orðið breyting. Það er gaman. Og það er kúl.

Fyrirfram vitað eftir á

Ég sé að þingmaður Hreyfingarinnar Þór Saari, segir mig “misskilja” það ferli sem nú er í gangi varðandi stjórnarskrár breytingar. Í pistli á heimasíðu sinni segir hann: (feitletranir eru mínar)

Það lá fyrir frá upphafi hvert ferlið yrði þegar Alþingi útvistaði gerð nýrrar stjórnarskrár. Til að tryggja þátttöku almennings og að enginn einn aðili eða hópur fólks gæti ráðið málinu á einstökum stigum þess var fyrst boðað til 1.000 manna Þjóðfundar með slembivali (sem gefur fullkomið þversnið af þjóðinni). Síðan valdi Alþingi sjö manna Stjórnlaganefnd sem skyldi taka saman gögn þjóðfundarins sem og önnur sem hafa verið unnin í stjórnarskrármálum gegnum tíðina og leggja þau fyrir þjóðkjörið Stjórnlagaráð sem 84.000 manns kusu. Tillögur þess skyldu fyrir þjóðina í atkvæðagreiðslu áður en Alþingi fengi þær til meðferðar til að þingið gæti stuðst við vilja þjóðarinar eins og hann birtist í þeirri akvæðagreiðslu. Þá og fyrst þá mun Alþingi taka efnilega afstöðu til frumvarpsins og einstakra þátta þess eins og því ber að gera samkvæmt núgildandi stjórnarskrá og til þess mun þingið hafa heilt ár.

Ég ætla að leyfa lesendum að dæma um hvort það hafi alltaf “legið fyrir” að tillögur stjórnlagaráðs ættu að fara í ráðgefandi þjóðaratkvæði áður en þingið tæki þær til efnislegrar meðferðar.

Lítum fyrst á lögin um stjórnlagaþing.  Í framhaldsnefndaráliti allsherjarnefndar milli 2. og 3. umræðu segir m.a. um þessi mál:

Nefndin telur mikilvægt að almenningur fái tækifæri til að segja álit sitt á fyrirhuguðum stjórnarskrárbreytingum áður en þær öðlast gildi. Að mati nefndarinnar koma fjórar leiðir til álita í þeim efnum. Í fyrsta lagi að fram fari ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um niðurstöður stjórnlagaþings og er þá hugsanlegt að kjósendur fái tækifæri til að greiða atkvæði um einstök ákvæði nýrrar stjórnarskrár eða eftir atvikum einstaka kafla hennar. Niðurstöður slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu yrðu þá ráðgefandi fyrir Alþingi við umfjöllun um frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Nefndin telur að kostir slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu séu helst þeir að þá fái þjóðin tækifæri til að lýsa afstöðu sinni til einstakra atriða strax á undirbúningsstigi breytinganna og geti þannig hugsanlega haft meiri áhrif en ella á endanlega niðurstöðu um einstök atriði. Nefndin bendir á að gallar þessarar leiðar eru hins vegar fyrst og fremst að atkvæðagreiðslan getur einungis orðið ráðgefandi sem þýðir að óvíst er hvort og þá að hvaða marki alþingismenn telja sér fært að fylgja niðurstöðum slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Á þetta ekki síst við í ljósi þess að frumvarp til stjórnarskipunarlaga kann að taka ýmsum breytingum í meðförum Alþingis.
    Í öðru lagi kemur til greina að efna til ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu eftir að Alþingi hefur lagt fram drög að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga. Að aflokinni þjóðaratkvæðagreiðslu leggi Alþingi frumvarpið svo fram til samþykktar. Þannig yrði frumvarpið borið undir þjóðina á milli umræðna á Alþingi sem tæki síðan afstöðu til þess.
    Í þriðja lagi er unnt að efna til ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um samþykkt frumvarp til stjórnarskipunarlaga og að atkvæðagreiðslan fari þá fram samhliða alþingiskosningum sem þá verða haldnar. Niðurstaða slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu yrði þá ráðgefandi fyrir nýkjörið þing að afloknum alþingiskosningum sem hefur það hlutverk samkvæmt stjórnarskránni að taka endanlega afstöðu til þess hvort stjórnarskrárbreytingarnar skuli öðlast gildi eða ekki. Kostur þessarar leiðar í samanburði við þær fyrri er að kjósendur fá tækifæri til að greiða atkvæði um endanlegar tillögur að stjórnarskrárbreytingum. Megingallinn er sem fyrr að þjóðaratkvæðagreiðslan getur einungis, vegna ákvæða stjórnarskrárinnar, verið ráðgefandi. Í þessu tilviki yrði hún ráðgefandi gagnvart nýju þingi sem hefði það hlutverk að taka endanlega afstöðu til stjórnarskrárbreytinganna.
    Í fjórða og síðasta lagi kemur til greina að í frumvarpi til stjórnarskipunarlaga verði ákvæði sem feli í sér fyrirvara um að tilgreindar stjórnarskrárbreytingar öðlist ekki gildi nema þær séu samþykktar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ferill málsins yrði þá með þeim hætti að eftir að stjórnlagaþing hefur samþykkt frumvarp til stjórnarskipunarlaga gengur það til Alþingis til meðferðar. Þegar Alþingi hefur samþykkt frumvarpið er þing rofið og efnt til alþingiskosninga í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar. Þegar og ef nýtt þing staðfestir stjórnarskrárbreytingarnar eru þær bornar undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Nefndin tekur fram að þessi leið hefur þann kost að almenningur hefur hið endanlega ákvörðunarvald um það hvort stjórnarskrárbreytingarnar skuli öðlast gildi eða ekki. Þjóðaratkvæðagreiðslan verður með öðrum orðum bindandi.
    Nefndin telur að skoða þurfi betur kosti og galla þeirra leiða sem hér hafa verið raktar enda ekkert sem knýr á um að tekin sé afstaða til þeirra við afgreiðslu þessa frumvarps. Nefndin telur mikilvægt að á stjórnlagaþingi verði fjallað um hvaða leið verði farin og tekin afstaða til þess hvaða leið skuli farin og hefur því lagt til breytingu sem hefur verið samþykkt, þ.e. að við upptalningu viðfangsefna stjórnlagaþings í 3. gr., þ.e. 6. tölul., þar sem mælt er fyrir um lýðræðislega þátttöku almennings, bætist: m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu, þar á meðal um frumvarp til stjórnarskipunarlaga.

Þannig að allsherjarnefnd bauð á sínum tíma upp á fjóra valkosti og fór stjórnlagaþingi að gera tillögur um hvaða leið yrði farinn.

Eftir ógildindingu Hæstaréttar ákvað þingið að skipa stjórnlagaráð í stað stjórnlagaþings. Það var gert með þingsályktunartillögu.

Í greinargerð með þeirri tillögu segir m.a.:

Ekki var ákveðið endanlega við undirbúning laga nr. 90/2010 hvenær sú þjóðaratkvæðagreiðsla skyldi fara fram en gert var ráð fyrir að stjórnlagaþing hefði tillögurétt í þeim efnum. Í þingsályktunartillögu þessari er sömuleiðis gert ráð fyrir að stjórnlagaráð setji fram tillögu um þetta efni, sbr. 6. tölul. 2. mgr. tillögugreinarinnar.

Vissulega lögðu þingmenn Hreyfingarinnar fram breytingartillögu  sem hljóðaði svo:

Áður en umfjöllun Alþingis um frumvarp til stjórnarskipunarlaga hefst skal fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs.

Þessi tillaga var felld með 42 atkvæðu gegn 6.

Nú skal raunar tekið fram að í nefndaráliti með þingsályktunartillögunni segir vissulega “Meiri hlutinn ítrekar þau sjónarmið sem þar koma fram og er það vilji meiri hlutans að taka eins og hægt er tillit til hugmynda sem fram hafa komið um að efnt verði til kosningar um niðurstöður stjórnlagaráðs áður en þær koma til kasta Alþingis.

Þór Saari ritaði undir þetta nefndarálit með fyrirvara. Síðan lagði hann fram breytingartillögu þá sem líst var að ofan og var. Menn geta sjálfir dæmt um hvort þetta styrki þá staðhæfingu að hann hafi á þeim tíma talið að það “lægi fyrir” að drögin færi í þjóðaratkvæði áður en Alþingi tæki þau til meðferðar.

Af þessum skjölum að dæma er það mitt mat að það sé ekki rétt sem Þór Saari heldur fram að það verklag sem nú er viðhaft hafi “alltaf legið fyrir”. Það var stjórnlagaráðs að leggja til hvert framhaldið yrði.

Til að fara ekki eins og köttur í kringum heitan graut þá voru fulltrúar í ráðinu ekki sammála um hvernig þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögurnar skyldi háttað sem lýsir sér í því að ráðið segir í skilabréfi sínu einungis að “Fulltrúar í Stjórnlagaráð eru einhuga um að veita beri landsmönnum öllum færi á að greiða atkvæði um nýja stjórnarskrá áður en Alþingi afgreiðir frumvarpið endanlega.” Sjónarmið Þórs Saari áttu sér fjölmarga stuðningsmenn innan stjórnlagaráðs. Sú leið að setja tillögurnar í ráðgefandi þjóðaratkvæði áður en þingið mótaði sér nokkra afstöðu til þeirra hafði vissulega verið ein þeirra sem nefnd var, og hún varð fyrir valinu í afgreiðslu þingsins núna á miðvikudag. En að halda því fram að hún hafi “alltaf legið fyrir” er að mínum dómi sannleikanum fjarlægt.

Að bera fram “Łódź”

Skjaldarmerki Łódź

Ég sé nú sé komin út íslensku söguleg skáldsaga um Łódź-gettóið. (http://www.uppheimar.is/verslun/product.asp?ID=196). Ef einhver ætlar að lesa þessa bók eða tala um hana þá auðveldar það að kunna að bera fram nafn þessarar borgar, (sem þýðir “bátur”).

Sé nafnið skrifað án krúttstafa þá skrifast hún “Lodz” og menn enda á því að segja eitthvað eins og “lots” sem er ansi langt frá raunverulegum framburði.

Nafn borgarinnar “Łódź” samanstendur af 4 stöfum, en raunar einungis þremur hljóðungum.

Ł = Borið fram eins og það á að bera fram “W” í ensku. Það er ekki eins og “V” heldur meira eins og stutt “ú”.

Ó = Borið fram eins og íslenskt “Ú”.

 = Þessi samsetning, núna þar sem hún stendur aftast í orði á að vera órödduð og er því borin fram eins og stafurinn “Ć” (eins og það segi einhverjum eitthvað). Þetta er svipað og “CH” í enska orðinu “cheers”.

Hér eru svo nokkur hljóðdæmi:
http://www.forvo.com/word/%C5%82%C3%B3d%C5%BA/

Skógur og tré

Þegar fyrsta og elsta stjórnarskrá heims var samin í Bandaríkjunum byrjuðu menn á því að ákveða sjálfa stjórnskipunina, hvernig samspilið ætti að vera milli forseta, þings og dómsstóla, hvernig velja ætti fólk í þessar stöður og hvernig mætti koma því frá. Þar var það stef ráðandi að ekkert eitt vald ætti að vera of öflugt, enginn einn maður of valdamikill.

Menn útkljáðu því fyrst hvernig deiluefnin skyldu leyst áður en þeir fóru að leysa þau. Þannig eiga góðar stjórnarskrár að vera.  Þær eiga að segja hvernig við tökumst á um hluti, þær eiga ekki endilega að tilgreina hver niðurstaðan eigi að vera.Það er auðvitað freistandi að bjóða sig fram til stjórnlagaþings og reyna að koma öllum sínum hjartdýpstu stefnumálum inn í grunnlögin. Ég hef til dæmis lengi verið þeirrar skoðunar að fólk fullorðið fólk ætti að geta keypt bjór ef það vildi og að gaman væri fyrir Íslendinga að geta keypt franskan ost án þess að borga aðra hendina fyrir. Mér þætti vissulega gaman að berjast fyrir tollabanni í stjórnarskrá, en það á ekki heima þar. Ekki frekar ákvörðun um það hvort fyrirtæki, bændur eða útlendingar megi eiga virkjanir eða tappa á vatnsflöskur.

Menn þurfa að sjá skóginn fyrir trjánum. Þingræðið á að veita ráðherrum aðhald, en í raun hefur það þýtt að þingið framselur lagasetningarvald sitt til ráðherra um leið og það samþykkir þá í starfið. Finnst mönnum þetta hafa gengið mjög vel? Finnst mönnum sem kerfið hafi skilað hæfu fólki í störfin?

Það væri heillandi hugmynd að kjósa ríkisstjórn beint. Þá þyrftu menn að leggja undir ákveðna stefnu, vera tilbúnir starfið strax eftir kosningar og þyrftu að svara fyrir það sem þeir lofuðu að gera. Á sama tíma ætti að láta Alþingi sjá alfarið um lagasetningu, löggjafarvaldið mun þá sjá um að setja lög og framkvæmdarvaldið framkvæma þau. Hvernig væri það?

Uppbygging stjórnkerfis er aðalatriðið í stjórnaraskrá. Stjórnlagaþingið á ekki að snúast um það að hver hugsjóna- eða hagsmunagæsluhópur fái að koma sinni línu að. Fólk má alveg berjast gegn kvótakerfinu, tollum, eða fyrir hinum og þessum réttindum. En þeim tveimur mánuðum sem stjórnlagaþinginu er ætlað að starfa er ekki best varið í umræður um hver megi kaupa fisk, bjór eða virkjun.

Sýndalýðræði

Árið 1971 er merkilegt ár í íslenskri kosningasögu. Það er eina skiptið á lýðveldistímanum kjósendum tókst að koma ríkisstjórn frá í almennum kosningum, með þeim hætti að stjórnin tapaði völdum og stjórnarandstaðan tók við. Í öðrum kosningum, hafa ríkisstjórnir haldið velli, og þá sjaldan sem þær hafa fallið þá hafa menn stoppað upp í stjórnarsamstarfið eða skipt út hluta stjórnarinnar.

Stjórnir á Íslandi falla oftast annað hvort á miðju kjörtímabili eða í leynimakkinu skömmu eftir kosningar. Óánægja eða “þreyta” í stjórnarsamstarfi á þannig mun meiri þátt í því hver stjórnar landinu og með hverjum, heldur en vilji kjósenda. Allir ganga óbundnir til kosninga og bjóða svo hver öðrum í sumarbústaði til að “þreifa fyrir sér”. Væri ekki betra væri ef baráttan um ráðherraembættin færi fram í kjörklefanum, en ekki á kaffistofu Alþingis?

Á Íslandi er þannig í raun algengast að stjórnir falli fyrst og svo komi kosningar, en þetta ætti í raun að vera öfugt. Með öðrum orðum þá skila forsætisráðherrar og ríkisstjórnir inn uppsagnarbréfum til þjóðarinnar áður en þau eru rekin, svo finna menn eftirmenn sem þjóðin samþykkir. Svoleiðis er þetta ekki alls staðar. Í Bretlandi hafa kjósendur rekið ríkisstjórnir sjö sinnum frá stríðslokum. Bretland þykir nú samt ekkert óstöðugt lýðræðisríki.

Ástandið á Íslandi stafar að einhverju leyti afleiðing þess kosningakerfis sem við búum við, í bland við vondar hefðir. Menn græða ekki endilega á því að sannmælast um einhverja stefnu fyrir kosningar og bjóða fram saman, það er alveg jafngott að bjóða fram sundruð og skilja málin eftir óleyst þangað til eftir kosningar. Það eru ágætis hlutskipti að vera meðalstór miðjuflokkur, sem getur unnið með öllum. Niðurstaðan hefur því orðið sú að allir flokkar á Íslandi þykjast einmitt vera miðjuflokkar sem geti unnið með öllum.

Einmenningskjördæmi líkt og tíðkast í Bretlandi eru fjarri því að vera fullkomin. Stærsti galli þeirra, mikið ósamræmi milli fylgis á landsvísu og fjölda þingsæta, er á sinn hátt þeirra stærsti kostur, því þar með gerist það oftar að einn flokkur ber skýra ábyrgð á stjórnun landsins og nokkurra prósenta sveiflur eru líklegri til að hafa áhrif á það hvort stjórn heldur eða fellur. Annar, ótvíræður kostur er að lýðræðislegt umboð þingmanna er skýrara og tengsl þeirra við kjósendur meiri. Enda er flokksagi almennt minni í löndum þar sem þingmenn eru ekki kosnir af löngum flokkslistum.

Í öllu falli væri heppilegt að auka aðkomu kjósenda að því hver það í raun er sem situr í ríkisstjórn, ýmist með því að flokkar lýsi þá yfir stuðningi við eitthvað tiltekið forsætisráðherraefni eða jafnvel að ríkisstjórnin sjálf verði kosin beint. Þótt eflaust má finna eitthvað að því kerfi getur það varla verið verra en kerfið sem gerði Björgvin G. að viðskiptaráðherra. Ég er með nafn á það kerfi: Gúbbræði.

Hérlendis eru ráðherrar með meistarapróf sjaldgæf sjón, og en nær útilokað er að sjá menn með skírteini frá toppháskólum rata í toppstöður í stjórnmálum. Til þess þyrftu þeir líklegast að brjóta sér leið fram hjá of mörgum verr gefnum en þolinmóðari mönnum sem nýtt hafa tímann í að kreista krumlur í sveitinni og tala vel um yfirmenn sína. En hvers vegna gerum við ekki meiri kröfur? Ég er ekki að segja að lög eigi að krefjast þess að ráðherrar hafi menntun eða reynslu sem hæfi starfinu, ég er að segja að við sjálf eigum að gera það.

Staðreyndin er nefnilega sú að langflestir ráðherrar seinustu áratuga hefðu ekki einu sinni þorað að bjóða sig fram til setu í þeim ráðherraembættum sem þeir á endanum hlutu, ef kosið hefði verið um þau. Hefði Árni Matthiesen þótt sterkur kandídat í stöðu fjármálaráðherra? Hefði konan sem ekki kunni ensku þótt koma sterklega til greina sem utanríkisráðherra? Nei, ég held að þau og margir aðrir hefðu ekki einu sinni þorað að mæta í atvinnuviðtöl um þessi störf, hvað þá að nokkurt skynsamt fyrirtæki hefði ráðið þau. Við eigum betri umsækjendur. Við þurfum bara kerfi sem finnur þá.