Kúlið kvatt

CC-BY-SA TheeErin
CC-BY-SA TheeErin

„Fyrirgefðu. Ég þarf að biðja þig um að yfirgefa lestina…“

„Ha, mig? Okkur?“

„Já, því miður, lestin er bara full. Við getum ekki flutt svona marga af öryggisástæðum.“

„En… en… við … ég  þarf að komast leiðar minnar… Ég er með miða og allt.“

„Já fyrirgefðu! Þú misskildir mig. Það kemur að sjálfsögðu lest strax á eftir sem sækir þig. Það er miklu meira pláss. Og þú ert með krakka. Það er fín lest fyrir fólk eins og þig. Fín og þægileg.““

„En..“  segi ég áhyggjufullur, „…er hún… Er hún jafnKÚL?“

***

Ég fór á Airwaves fjögur ár í röð. Fannst alltaf mjög skemmtilegt. Svo missti ég af ári. Svo af öðru. Svo kemur að því að maður er varla lengur að missa af… það er meira svona að maður mætir ekki. Maður er búinn að missa af kúlinu.

***

Við stöndum á brautarpallinum. Ég held á yngri syni mínum. Sá eldri stendur hjá töskunum. Og við horfum á eftir lestinni.

„Pabbi, af hverju fór lestin án okkar?“

„Æi, hún var bara full. En það kemur önnur lest. Sem er miklu miklu betri. Við þurfum ekki að standa þar. Var þér ekki illt í fótunum?“

„Jú…“

(10 sekúndur)

„Pabbi, hvenær kemur lestin…?“

***

Maður áttar sig reglulega á því að sumt sem maður gerði stundum mun maður kannski ekki gera framar. Og ekki einu sinni það að maður geti það ekki. Heldur mun maður kannski bar ekki hafa löngun til þess. Og stundum, þegar maður lætur sig hafa að gera hluti sem maður eitt sinn gerði þá verða þeir ekki einu sinni jafnskemmtilegir og þeir voru áður. Skrýtið.

***

Nýja lestin rúllar inn á stöðina. Hún er hrein og það er nóg af plássi. Það er meira að segja veitingavagn, með stórri ísauglýsingu á hliðinni.“

„Pabbi! Ís!“

Við berum farangurinn um borð. Hér eru engir menn með tattú, dredda, plathandprjónaða trefla eða of stór gleraugu. Miðaldra bisnesskona býður góðan daginn. Á móti okkur situr önnur fjölskylda. Börnin leika sér með pleimó. Lestarþjónn spyr hvort við viljum kaffi og súkkulaðikex.

„Pabbi! Þessi lest er miklu betri!“

„Ég veit það, kútur“ segi ég. Andvarpa og brosi í senn. Brosvarpa.

„Pabbi, fannst þér hin lestin betri?“

„Nei, krúttið mitt. Þessi er miklu betri. Mér fannst hin reyndar alveg líka skemmtileg. En þetta er allt í lagi.. Við sjáum hana nú kannski einhvern tímann aftur…“

Góða skemmtun á Airwaves.

Einn dagur í stjórnmálum er þúsund ár

800px-Jon-gnarr-2011-ffm-116

Mér finnst Jón Gnarr hafa verið borgarstjóri stutt.

***

Hæ!

Hæ?

Æi þú manst örugglega ekki eftir mér. En þú kenndir mér einu sinni.

Í HR?

Nei, í Hagaskóla.

Já, ókei. Já sorrý, ég bara kem nafninu ekki fyrir mér… Þú heitir aftur?

***

Samband kennara og nemanda er mjög ósamhverft. Ég man flesta kennara sem ég hef haft. Flestir muna örugglega flesta þá kennara sem hafa kennt þeim. Eða alla vega meirihluta þeirra. Ég get bókað að það er því miður ekki þannig í hina áttina. Kennarar eru stærri hluti af lífshlaupi nemenda sinna en öfugt.

***

Samband stjórnmálamanna við kjósendur er líka ósamhverft. En samt á dálítið ólíkan hátt. Tíminn líður allt öðruvísi.

***

Mér finnst Jón Gnarr hafa verið borgarstjóri stutt.

***

Ég tók þátt í kosningabaráttu gegn Jóni Gnarr 2010. Hringdi í hundruð Reykvíkinga og talaði við þá um strætó og hjólastíga. Varaði þá við að gera einhverja vitleysu. Mér finnst óralangt síðan. Síðan missti ég vinnu. Svo fór ég í kosningabárattu sjálfur. Var í stjórnlagaráði í fjóra mánuði. Mér fannst ég vera þar í mjög langan tíma. Seinni hluta þess tíma var ég nánast ekkert heima. Þetta er skeið í lífi mínu. Tekur stærri part minninganna en fjórir mánuði einhvers staðar annars staðar.

Svo hætti ráðið og ég flutti til Póllands, bjó þar í nokkra mánuði. Setti son minn í leikskóla. Hélt uppi vefsíðu. Fór í mörg hlaup. Heimsótti ættingja. Ég flutti heim fyrir hálfu öðru ári. Mér finnst langt síðan ég var í Póllandi.

En mér finnst samt að Jón Gnarr sé búinn að vera borgarstjóri stutt.

***

Þetta er bara hugleiðing. Sérstaklega í ljósi þess að það er alltaf fólk að leggja til að maður fari í stjórnmál og maður er alltaf að leggja það til við annað fólk. Að ef maður ætlar að hella sér í þetta þá þarf maður líklegast að gera þetta í alla vega áratug.  Sem er ótrúlega langur tími í manns eigin ævi. En furðulega stuttur tími í ævi einhvers annars.

Drullaðu bara yfir mig nafnlaust ef þig langar til þess

CC-BY-SA 2.0 Ian Murphy
CC-BY-SA 2.0 Ian Murphy

Nafnleynd er ekki í tísku. „Nafnlaus níðskrif“ er nánast eins og fast orðasamband. Löggjafinn hatar nafnleysi og vildi helst hafa kennitölu fyrir aftan hvert komment, til að menn vissu hver segði hvað.

Það er óheppilegt. Auðvitað má nota það vald til að tjá sig nafnlaust saklausu fólki til skaða. En sama gildir nú um margt, margt annað.

Ég get nefnt fjölmargar ástæður þess að einhver myndi vilja skrifa nafnlaust. Sumar góðar aðrar síðri.

  1. Þú ert stjórnarandstæðingur í harðstjórnarríki.
  2. Þú kennir í 8. bekk og langar ekki endilega að gera helsta stefnumál þitt, lögleiðingu eiturlyfja, að umtalsefni í næstu kennslustund.
  3. Þú ert áhugamaður um erótískar smásögur þar sem Star Trek persónur koma við sögu, en þig langar að ræða um það á næsta jólaglöggi fyrirtækisins.
  4. Þú telur að samkynhneigðir séu syndgarar samkvæmt Biblíunni en þig langar ekki að missa vinnuna.
  5. Þú vilt að umræður snúist um rök þín en ekki þig persónulega.

Rökin geta verið fleiri. En svo lengi sem menn fela sig ekki einungis til að ráðast á saklaust fólk er engin ástæða til að banna mönnum að fara huldu höfði.

Þessi bólusetning samfélagsins gegn nafnleynd er ekki góð. Margt gott hefur verið skrifað undir nafnleynd, oft af neyð. Og þó að ég hafi raunar ögn meira gaman að því að sjá framan í fólk þegar það talar hef ég ekkert á móti nafnlausum kommentum á síðunni minni. Fólk er því frjálst að drulla yfir mig nafnlaust ef það lystir. Svo lengi sem það er „í þágu hóflegra framfara og innan marka laganna“ eins og einn tékkneskur rithöfundur myndi segja.

Of fá sæti í lestinni

Ein stutt saga úr í kommúnistaríki. Sumarfrí er að hefjast. Það fer lest úr bænum á föstudegi. Allir vita að troðið verður í hana. Aðaljárnbrautararstöðin er stöð númer 2 á leið lestarinnar. Sumir bregða á það ráð að labba/taka strætó á fyrstu stöðina í von um að ná frekar sæti.

Rupert Taylor-Price CC-BY-SA 2.0
Rupert Taylor-Price CC-BY-SA 2.0

Þegar lestin rúllar loksins inn á teinana, mörgum mínutum of sein eins og alltaf kemur í ljós að það er þegar fólk í lestinni. Einhverjir ættingjar lestarstarfsmanna höfðu greinilega fengið að fara um borð fyrr.

Mannmergðin á fyrstu stöðinni nær þó að troða sér inn, þótt það fái ekki allir neitt komfý gluggasæti eins og þeir vonuðust eftir. En þegar kemur að aðaljárnbrautarstöð bæjarins geta þeir sem þar standa auðvitað gleymt því að fá far.

Þannig að

  • Þeir sem þekktu til réttra manna  – fengu örugglega far
  • Þeir sem voru duglegir að fylgjast með og mixa – fengu kannski far
  • Þeir sem gerðu eins og þeim var sagt að gera – fengu ekki far

Ef sætin eru færri en fólkið sem í þeim vill sitja mun alltaf einhver vera ósáttur. Ein leið er einfaldlega að hækka verðið. Það vilja menn stundum ekki gera og láta sem þannig muni „venjulegt fólk“ ekki geta keypt sér miða.

En ef fólkið upplifir að kaupferlið sé skakkt hvort sem er, því þeir einu sem komast í lestina eru þeir sem njóta einhverja forréttinda fyrirfram þá upplifir fólk þetta ekki sem niðurgreiðslu til „venjulegs fólks“ heldur sem niðugreiðslu til þeirra útvöldu sem hafa aðgang einhverjum réttindum eða upplýsingum sem aðrir hafa ekki. Og ef menn treysta ekki stjórnvaldinu til að byrja með þá skiptir nú litlu máli hvaða skýringar það gefur á því að kona lestarstjórans hafi flatmagað á fyrsta farrými þegar pöpullinn rúllaði inn. Því þar sem er skítafýla hefur oftast einhver gert í brækurnar.

En nóg um það. Hvað ætli fólk nenni að lesa sögur af lestarferðum í kommúnistaríkjum.

 

Lýðræðið getur margt

Eftirfarandi sýnir Gini-stuðul fyrir Ísland að undanförnum árum. Stjórn tók við sem vildi minnka ójöfnuð og ójöfnuður hrundi.

gini-coefficient-of-equivalisedKannski var þetta algjör tilviljun. En samt: menn settu á fjölþrepa skattkerfi, bættu við böntsj af sköttum, til dæmis eignarskatti og margt svoleiðis. Ég er ekki að segja að ég hafi verið fylgjandi þessu öllu. Í raun ekkert sérstaklega. En mig langaði samt að benda á það. Lýðræðið getur margt.

Stundum verða einhverjir málaflokkar útundan og stundum svo útundan að einhver ákveður að bjóða fram með þann málaflokk að leiðarljósi. Þannig fengum við kvennaframboð, svo græningja, og nú pírata. Og ég held að allt þetta fólk hefur gert málstað sínum meira gagn heldur en allir sófabyltingarsinnar heimsins samanlagt. Því maður getur gert gagn í stjórnmálum, þó að maður þurfi stundum að óhreinka mannorð sitt.

Í grein sinni í New Statesman segir Russell Brand meðal annars „að eins og flest fólk“ álíti hann stjórnmálamenn svikara og lygara. Nú get ég bara talað fyrir sjálfan mig og veit ekki hvort tilgátan um að þetta sé skoðun „flests fólks“ sé rétt. Það má alveg vera. Til eru vinsælli stéttir.

Hins vegar held ég að þetta með lygarana og svikarana sé eiginlega ekki rétt. Stjórnmálamenn standa til dæmis almennt við loforð sín. Sjálfstæðisflokkurinn lofaði á sínum tíma að einkavæða og lækka skatta. Samfylkingin lofaði að sækja um aðild að ESB og sótti um aðild að ESB. Framsókn lofaði að gefa skuldurum peninga. Ég er ekki hræddur um að þeir reyni að svíkja það, heldur að þeir reyni að standa við það. Það er full ástæða fyrir mig til að óttast það, því stjórnmálamenn standa ansi oft við orð sín.

***

Ég skal fúslega játa eitt. Ég hef almennt frekar samúð með stjórnum og stjórnmálamönnum heldur en hitt. Þannig hataði ég alls ekki seinustu ríkisstjórn VG og Samfylkingarinnar, mér finnst Besti flokkurinn gera margt fínt í Reykjavík og finnst fyrstu fjárlög þeirra Bjarna og Sigmundar bara helvíti fín líka. Ef ég á að nefna stjórnir sem ég hef verið virkilega-virkilega fegin að losna við þá verð ég eiginlega að líta til annarra landa.

Stjórn Laga og réttlætis og nokkurra hægri-leppflokka í Póllandi 2005-2007 var dæmi um slíka: Hún var of langt til rugl-hægri í lífsskoðunarmálum og ég var virkilega glaður þegar hún fór frá. En þegar forsetinn, Lech Kaczyński, sem tilheyrði þessum sama flokki hrapaði til jarðar hjá Smolensk, í apríl 2010 þá hljóp ég heim af Klambratúninu og grét. Mér fannst þetta mjög leiðinlegt. Leiðinlegur dagur fyrir lýðræðið. Mér fannst leiðinlegt að sjá svona marga stjórnmálamenn deyja. Það segir eflaust eitthvað um mig, fjórflokksklappstýruna.

***

Mig skortir kannski ímyndunarafl en ég á margfalt auðveldara að sjá að eitthvað sé góð hugmynd ef það hefur þegar verið reynt annars staðar. Ég veit til dæmis að við gætum leyft Íslendingum að kaupa erlent kjöt því fólk í útlöndum kaupir erlent kjöt og deyr ekki af því. Það var auðvelt fyrir fólk í löndum austan járntjaldsins að átta sig að betri valkostur við þeirra kerfi var til. Ég á bara mjög erfitt að sjá fyrir mér að lýðræðið sé það rotið og að það augljóst sé að eitthvað betra sé til að við þurfum að henda núverandi skipulagi út um gluggann. Mér finnst þetta kerfi satt að segja bara ansi fínt. Og á skilið virðingu.

Það er auðvelt að benda á þá holu í þessari röksemdarfærslu minni að ef allir gerðu bara það sem áður hafði verið reynt einhvers staðar þá myndi engin þróun verða. En þá finnst mér munur á því að vilja breyta einhverju, jafnvel eða vilja gefa því undir fótinn að maður eigi að taka besta kerfið sem upp hefur verið fundið í þágu einhverra útópíu sem maður hefur ekki enn ákveðið hver eigi að vera. Og ef leita á að slíkri útópíu þá held ég að „stórfelld endurúthlutun auðs í kjölfar byltingar“ sé ekki endilega augljósasti staðurinn til að byrja á.

 

Russell Brand hafnar fjórflokknum

391px-Russell_Brand_Arthur_Premier
CC-BY-SA 2.0 Eva Rinaldi

Grínistinn Russell Brand fór í viðtal hjá Paxman og sagðist ekki kjósa því allir flokkar væru í raun eins.

Þessari afstöðu fögnuðu rótttækir lýðræðissinnar hér á Íslandi sem annars staðar.

Einhverjum gæti þetta þótt mótsagnakennd afstaða en er í rauninni bara spurning um mismunandi orðanotkun. Ég hef orðið var við að sumir menn noti orðið lýðræði á dálítið sérstakan hátt. Það fyrirkomulag sem við búum við flokkast varla sem lýðræði í þeirra huga. En ef fyrirtæki væru alltaf í eigu starfsfólks – það væri lýðræði. Það tók mig smá tíma að átta sig á að þetta væri frekar klókt rebranding. Ég meina, ég veit ekki hvort Félag ungra Marx-Lenínista fengi oft að koma í útvarpið að ræða sínar efnahagshugmyndir. En ef maður eru svona róttækur lýðræðissinni, þá hvers vegna ekki? Svo fara menn að tala um að starfsfólk verði að eiga fyrirtækin, einka-eignarrétturinn sé of sterkur og fulltrúalýðræðið komið á endastöð. Og sumum finnst þetta meira að segja pinku ferskt.

Hér er smá orðabók sem hefur hjálpað mér þegar ég hef lesið texta frá Öldunni/Róttæka sumarháskólanum/99%/Occupy, og þessum ágætu hreyfingum.

[table]
það sem ég kalla, kalla þeir
lýðræði, svokallað lýðræði
marxisma, lýðræði
[/table]

Ég með díl. Ég skal hér eftir bara kalla mitt lýðræði „svokallað lýðræði“ ef vinir mínir, róttæku lýðræðissinnarnar kalla sitt lýðræði einfaldlega „marxisma“. Svona til að við séum ekki með óþarfa hugtakarugling.

***

Aftur að Russell Brand. Þetta er þekktur söngur: „Kerfið er rotið. Allir stjórnmálamenn eru eins.  Við þurfum nýtt kerfi. Við þurfum ekki meira af því sama. Við þurfum BYLTINGU. Við þurfum endurúthlutun eigna, veikingu eignarréttarhugtakssins, svo það þjóni venjulegu fólki, ekki fyrirtækjum og stóreignarmönnum. Við þurfum raunverulegt málfrelsi, ekki málfrelsi auðmanna, gegnum fjölmiðla sem þeir reka í sína þágu. Og svo framvegis.“

Í íslensku hafa menn búið til orðið „fjórflokkurinn“ til að ná utan um þessa gremju en svipuð orð er að finna víða. Hún lýsir þeirri hugmynd að í raun sé tilgangslítið að kjósa. Ef það væri, það eina þá væri mér svo sem sama. Meiri völd fyrir okkur sem kjósum. En felist í þessu tilraun til að planta þeirri hugmynd að aðrar leiðir til kerfisbreytinga séu í boði þá ætti allt hugsandi fólk að rísa á afturlappirnar.

***

Nú er auðvitað vert að athuga að þessi umræða er ekkert ný. Hún minnir á  umræðu sem átti sér stað í Evrópu fyrir 100 árum. Þá voru til þeir vinstrimenn (sósíaldemókratar) sem vildu vinna að sínum stefnumálum í gegnum hið „svokallaða lýðræðisfyrirkomulag“ og svo voru hinir vinstrimennirnir (kommúnistar) sem vildi það ekki heldu vildu byltingar og marxisma.

Sagan geymir auðvitað ákveðinn dóm yfir þessum tveimur hreyfingum. Og jafnvel ef við leyfum okkur að taka allan viðbjóðinns sem frá kommúnistum kom út fyrir sviga, og ímyndum okkur einhvern veginn að hann hafi verið mistök síns tíma sem verða ekki endurtekin þá er samt ekki erfitt að svara þvi hvort betra hafi verið að vera verkamaður í þeim löndum þar sem kommúnistar höfðu náð völdum eða í þeim löndum þar sem lýðræðislega kjörnir stjórnmálamenn réðu ríkjum.

Kannski má þá segja að þessi ríki hafi ekki verið „alvöru“ marxísk ríki út af hinu og þessu. Ég veit það ekki. Læknisþjónusta var ókeypis, menntun var ókeypis, fyrirtækin flest í eigu hins opinbera.  En þessi samfélög veittu einfaldlega verri þjónustu en hin vestrænu (svokölluðu) lýðræðisríki. Þess vegna var fólksflóttinn allur á eina leið.

***

Sumir segja að Russell Brand hafi allavega hitt naglann á höfuðið hvað ástandið varðar. Ég veit það ekki. Er hægt að segja bara sísvona að kerfið sé ekki að virka? Ég meina fólk er alltaf að lifa lengur. Lífsgæði hafa vaxið gríðarlega um allan hinn vestræna heim. Allt innan hins rotna „svokallaða lýðræðis“.  Og eru svona fullyrðingar svo eitthvað merkilegar? Er þetta bara ekki eins og þegar spákonan segir: „Þú reifst stundum við foreldra þína þegar þú varst unglingur.“ Hvenær mun einhver þá segja: „Kerfið virkar. Samfélagið gegnur vel?“

Ég hef áhyggjur af orðræðu Russells Brands. Hann lítur framhjá þeirri sögulegu staðreynd að ótrúlegir hlutir geta náðst og hafa náðst í gegnum „hið svokallaða lýðræði“ líka í baráttu fyrir jöfnuði/aðgang að menntun/umhverfisvernd og öllu því sem mönnum finnst skipta máli. Og ef maður hafnar því að það sé þess virði að fara þá leið, leið „hins svokallaða lýðræðis“ til að breyta hlutum þá er maður um leið að opna á aðrar leiðir. Og hvaða leiðir eru það? Og eru það góðar og geðslegar leiðir?

Stuðningspistill

5493_110543155825_4898106_nÞað er mikilvægt minnihlutahópar eigi sína fulltrúa í borgarstjórnarflokki Sjálfstæðisflokksins, og enn sterkara ef þeir fulltrúar leiða listann, það sýnir breidd flokksins.

Þess vegna finnst mér frábært að Hildur Sverrisdóttir, vinkona mín, sé að gefa kost á sér í oddvitasætið í prófkjöri sjálfstæðisflokksins. Kúl fólk hefur lengi átt erfitt uppdráttar í stjórnmálum, sérstaklega á hægrivængnum.

Samkvæmt, Zappa – félagi kúl sjálfstæðismanna, voru einungis 2-3% fulltrúa á seinasta landsfundi Sjálstæðisflokksins kúl. Það er áhyggjuefni í ljósi þess að talið er að um 12-15% prósent fólks er kúl á hverjum tíma, svo ljóst er að þeir sem eru kúl eiga undir högg að sækja innan flokksins.

Nú mun auðvitað einhver gagnrýna mig fyrir að vilja kjósa Hildi bara út af því að hún er kúl. Sérstaklega er líklegt að þeir sem eru ekki kúl, eða hafa alltaf kosið fólk sem ekki er kúl komi með þennan punkt, því fyrir þeim er ekki-kúl normið en kúl frávik. Fjölmiðlar kynda að einhverju leyti undir þetta með því að taka almennt ekki viðtöl við kúl fólk nema þegar  rætt er um einhver kúl málefni. Jújú, það er talað við kúl fólk fyrir Airwaves en það er sjaldgæft að maður heyri kúl fólk tjá sig um atvinnumál eða skatta. Þessu þarf líka að breyta.

Kúl sjálfstæðismanneskja hefur ekki orðið borgarstjóri í Reykjavík síðan Auður Auðuns gengdi embættinu fyrir rúmri hálfri öld síðan. En jafnvel þá sinnti Geir Hallgrímsson embættinu með henni, svo óvanir voru menn greinilega þeirri tilhugsun að einhver sem væri kúl gæti séð um þetta sjálfur. Síðan þá hefur auðvitað margt vatn runnið til sjávar og nokkrir töff borgarstjórar hafa setið í stólnum, en enginn þó sem beinlínis var kúl. Á þessu getur loksins orðið breyting. Það er gaman. Og það er kúl.

Fyrirfram vitað eftir á

Ég sé að þingmaður Hreyfingarinnar Þór Saari, segir mig “misskilja” það ferli sem nú er í gangi varðandi stjórnarskrár breytingar. Í pistli á heimasíðu sinni segir hann: (feitletranir eru mínar)

Það lá fyrir frá upphafi hvert ferlið yrði þegar Alþingi útvistaði gerð nýrrar stjórnarskrár. Til að tryggja þátttöku almennings og að enginn einn aðili eða hópur fólks gæti ráðið málinu á einstökum stigum þess var fyrst boðað til 1.000 manna Þjóðfundar með slembivali (sem gefur fullkomið þversnið af þjóðinni). Síðan valdi Alþingi sjö manna Stjórnlaganefnd sem skyldi taka saman gögn þjóðfundarins sem og önnur sem hafa verið unnin í stjórnarskrármálum gegnum tíðina og leggja þau fyrir þjóðkjörið Stjórnlagaráð sem 84.000 manns kusu. Tillögur þess skyldu fyrir þjóðina í atkvæðagreiðslu áður en Alþingi fengi þær til meðferðar til að þingið gæti stuðst við vilja þjóðarinar eins og hann birtist í þeirri akvæðagreiðslu. Þá og fyrst þá mun Alþingi taka efnilega afstöðu til frumvarpsins og einstakra þátta þess eins og því ber að gera samkvæmt núgildandi stjórnarskrá og til þess mun þingið hafa heilt ár.

Ég ætla að leyfa lesendum að dæma um hvort það hafi alltaf “legið fyrir” að tillögur stjórnlagaráðs ættu að fara í ráðgefandi þjóðaratkvæði áður en þingið tæki þær til efnislegrar meðferðar.

Lítum fyrst á lögin um stjórnlagaþing.  Í framhaldsnefndaráliti allsherjarnefndar milli 2. og 3. umræðu segir m.a. um þessi mál:

Nefndin telur mikilvægt að almenningur fái tækifæri til að segja álit sitt á fyrirhuguðum stjórnarskrárbreytingum áður en þær öðlast gildi. Að mati nefndarinnar koma fjórar leiðir til álita í þeim efnum. Í fyrsta lagi að fram fari ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um niðurstöður stjórnlagaþings og er þá hugsanlegt að kjósendur fái tækifæri til að greiða atkvæði um einstök ákvæði nýrrar stjórnarskrár eða eftir atvikum einstaka kafla hennar. Niðurstöður slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu yrðu þá ráðgefandi fyrir Alþingi við umfjöllun um frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Nefndin telur að kostir slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu séu helst þeir að þá fái þjóðin tækifæri til að lýsa afstöðu sinni til einstakra atriða strax á undirbúningsstigi breytinganna og geti þannig hugsanlega haft meiri áhrif en ella á endanlega niðurstöðu um einstök atriði. Nefndin bendir á að gallar þessarar leiðar eru hins vegar fyrst og fremst að atkvæðagreiðslan getur einungis orðið ráðgefandi sem þýðir að óvíst er hvort og þá að hvaða marki alþingismenn telja sér fært að fylgja niðurstöðum slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Á þetta ekki síst við í ljósi þess að frumvarp til stjórnarskipunarlaga kann að taka ýmsum breytingum í meðförum Alþingis.
    Í öðru lagi kemur til greina að efna til ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu eftir að Alþingi hefur lagt fram drög að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga. Að aflokinni þjóðaratkvæðagreiðslu leggi Alþingi frumvarpið svo fram til samþykktar. Þannig yrði frumvarpið borið undir þjóðina á milli umræðna á Alþingi sem tæki síðan afstöðu til þess.
    Í þriðja lagi er unnt að efna til ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um samþykkt frumvarp til stjórnarskipunarlaga og að atkvæðagreiðslan fari þá fram samhliða alþingiskosningum sem þá verða haldnar. Niðurstaða slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu yrði þá ráðgefandi fyrir nýkjörið þing að afloknum alþingiskosningum sem hefur það hlutverk samkvæmt stjórnarskránni að taka endanlega afstöðu til þess hvort stjórnarskrárbreytingarnar skuli öðlast gildi eða ekki. Kostur þessarar leiðar í samanburði við þær fyrri er að kjósendur fá tækifæri til að greiða atkvæði um endanlegar tillögur að stjórnarskrárbreytingum. Megingallinn er sem fyrr að þjóðaratkvæðagreiðslan getur einungis, vegna ákvæða stjórnarskrárinnar, verið ráðgefandi. Í þessu tilviki yrði hún ráðgefandi gagnvart nýju þingi sem hefði það hlutverk að taka endanlega afstöðu til stjórnarskrárbreytinganna.
    Í fjórða og síðasta lagi kemur til greina að í frumvarpi til stjórnarskipunarlaga verði ákvæði sem feli í sér fyrirvara um að tilgreindar stjórnarskrárbreytingar öðlist ekki gildi nema þær séu samþykktar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ferill málsins yrði þá með þeim hætti að eftir að stjórnlagaþing hefur samþykkt frumvarp til stjórnarskipunarlaga gengur það til Alþingis til meðferðar. Þegar Alþingi hefur samþykkt frumvarpið er þing rofið og efnt til alþingiskosninga í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar. Þegar og ef nýtt þing staðfestir stjórnarskrárbreytingarnar eru þær bornar undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Nefndin tekur fram að þessi leið hefur þann kost að almenningur hefur hið endanlega ákvörðunarvald um það hvort stjórnarskrárbreytingarnar skuli öðlast gildi eða ekki. Þjóðaratkvæðagreiðslan verður með öðrum orðum bindandi.
    Nefndin telur að skoða þurfi betur kosti og galla þeirra leiða sem hér hafa verið raktar enda ekkert sem knýr á um að tekin sé afstaða til þeirra við afgreiðslu þessa frumvarps. Nefndin telur mikilvægt að á stjórnlagaþingi verði fjallað um hvaða leið verði farin og tekin afstaða til þess hvaða leið skuli farin og hefur því lagt til breytingu sem hefur verið samþykkt, þ.e. að við upptalningu viðfangsefna stjórnlagaþings í 3. gr., þ.e. 6. tölul., þar sem mælt er fyrir um lýðræðislega þátttöku almennings, bætist: m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu, þar á meðal um frumvarp til stjórnarskipunarlaga.

Þannig að allsherjarnefnd bauð á sínum tíma upp á fjóra valkosti og fór stjórnlagaþingi að gera tillögur um hvaða leið yrði farinn.

Eftir ógildindingu Hæstaréttar ákvað þingið að skipa stjórnlagaráð í stað stjórnlagaþings. Það var gert með þingsályktunartillögu.

Í greinargerð með þeirri tillögu segir m.a.:

Ekki var ákveðið endanlega við undirbúning laga nr. 90/2010 hvenær sú þjóðaratkvæðagreiðsla skyldi fara fram en gert var ráð fyrir að stjórnlagaþing hefði tillögurétt í þeim efnum. Í þingsályktunartillögu þessari er sömuleiðis gert ráð fyrir að stjórnlagaráð setji fram tillögu um þetta efni, sbr. 6. tölul. 2. mgr. tillögugreinarinnar.

Vissulega lögðu þingmenn Hreyfingarinnar fram breytingartillögu  sem hljóðaði svo:

Áður en umfjöllun Alþingis um frumvarp til stjórnarskipunarlaga hefst skal fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs.

Þessi tillaga var felld með 42 atkvæðu gegn 6.

Nú skal raunar tekið fram að í nefndaráliti með þingsályktunartillögunni segir vissulega “Meiri hlutinn ítrekar þau sjónarmið sem þar koma fram og er það vilji meiri hlutans að taka eins og hægt er tillit til hugmynda sem fram hafa komið um að efnt verði til kosningar um niðurstöður stjórnlagaráðs áður en þær koma til kasta Alþingis.

Þór Saari ritaði undir þetta nefndarálit með fyrirvara. Síðan lagði hann fram breytingartillögu þá sem líst var að ofan og var. Menn geta sjálfir dæmt um hvort þetta styrki þá staðhæfingu að hann hafi á þeim tíma talið að það “lægi fyrir” að drögin færi í þjóðaratkvæði áður en Alþingi tæki þau til meðferðar.

Af þessum skjölum að dæma er það mitt mat að það sé ekki rétt sem Þór Saari heldur fram að það verklag sem nú er viðhaft hafi “alltaf legið fyrir”. Það var stjórnlagaráðs að leggja til hvert framhaldið yrði.

Til að fara ekki eins og köttur í kringum heitan graut þá voru fulltrúar í ráðinu ekki sammála um hvernig þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögurnar skyldi háttað sem lýsir sér í því að ráðið segir í skilabréfi sínu einungis að “Fulltrúar í Stjórnlagaráð eru einhuga um að veita beri landsmönnum öllum færi á að greiða atkvæði um nýja stjórnarskrá áður en Alþingi afgreiðir frumvarpið endanlega.” Sjónarmið Þórs Saari áttu sér fjölmarga stuðningsmenn innan stjórnlagaráðs. Sú leið að setja tillögurnar í ráðgefandi þjóðaratkvæði áður en þingið mótaði sér nokkra afstöðu til þeirra hafði vissulega verið ein þeirra sem nefnd var, og hún varð fyrir valinu í afgreiðslu þingsins núna á miðvikudag. En að halda því fram að hún hafi “alltaf legið fyrir” er að mínum dómi sannleikanum fjarlægt.

Að bera fram “Łódź”

Skjaldarmerki Łódź

Ég sé nú sé komin út íslensku söguleg skáldsaga um Łódź-gettóið. (http://www.uppheimar.is/verslun/product.asp?ID=196). Ef einhver ætlar að lesa þessa bók eða tala um hana þá auðveldar það að kunna að bera fram nafn þessarar borgar, (sem þýðir “bátur”).

Sé nafnið skrifað án krúttstafa þá skrifast hún “Lodz” og menn enda á því að segja eitthvað eins og “lots” sem er ansi langt frá raunverulegum framburði.

Nafn borgarinnar “Łódź” samanstendur af 4 stöfum, en raunar einungis þremur hljóðungum.

Ł = Borið fram eins og það á að bera fram “W” í ensku. Það er ekki eins og “V” heldur meira eins og stutt “ú”.

Ó = Borið fram eins og íslenskt “Ú”.

 = Þessi samsetning, núna þar sem hún stendur aftast í orði á að vera órödduð og er því borin fram eins og stafurinn “Ć” (eins og það segi einhverjum eitthvað). Þetta er svipað og “CH” í enska orðinu “cheers”.

Hér eru svo nokkur hljóðdæmi:
http://www.forvo.com/word/%C5%82%C3%B3d%C5%BA/

Skógur og tré

Þegar fyrsta og elsta stjórnarskrá heims var samin í Bandaríkjunum byrjuðu menn á því að ákveða sjálfa stjórnskipunina, hvernig samspilið ætti að vera milli forseta, þings og dómsstóla, hvernig velja ætti fólk í þessar stöður og hvernig mætti koma því frá. Þar var það stef ráðandi að ekkert eitt vald ætti að vera of öflugt, enginn einn maður of valdamikill.

Menn útkljáðu því fyrst hvernig deiluefnin skyldu leyst áður en þeir fóru að leysa þau. Þannig eiga góðar stjórnarskrár að vera.  Þær eiga að segja hvernig við tökumst á um hluti, þær eiga ekki endilega að tilgreina hver niðurstaðan eigi að vera.Það er auðvitað freistandi að bjóða sig fram til stjórnlagaþings og reyna að koma öllum sínum hjartdýpstu stefnumálum inn í grunnlögin. Ég hef til dæmis lengi verið þeirrar skoðunar að fólk fullorðið fólk ætti að geta keypt bjór ef það vildi og að gaman væri fyrir Íslendinga að geta keypt franskan ost án þess að borga aðra hendina fyrir. Mér þætti vissulega gaman að berjast fyrir tollabanni í stjórnarskrá, en það á ekki heima þar. Ekki frekar ákvörðun um það hvort fyrirtæki, bændur eða útlendingar megi eiga virkjanir eða tappa á vatnsflöskur.

Menn þurfa að sjá skóginn fyrir trjánum. Þingræðið á að veita ráðherrum aðhald, en í raun hefur það þýtt að þingið framselur lagasetningarvald sitt til ráðherra um leið og það samþykkir þá í starfið. Finnst mönnum þetta hafa gengið mjög vel? Finnst mönnum sem kerfið hafi skilað hæfu fólki í störfin?

Það væri heillandi hugmynd að kjósa ríkisstjórn beint. Þá þyrftu menn að leggja undir ákveðna stefnu, vera tilbúnir starfið strax eftir kosningar og þyrftu að svara fyrir það sem þeir lofuðu að gera. Á sama tíma ætti að láta Alþingi sjá alfarið um lagasetningu, löggjafarvaldið mun þá sjá um að setja lög og framkvæmdarvaldið framkvæma þau. Hvernig væri það?

Uppbygging stjórnkerfis er aðalatriðið í stjórnaraskrá. Stjórnlagaþingið á ekki að snúast um það að hver hugsjóna- eða hagsmunagæsluhópur fái að koma sinni línu að. Fólk má alveg berjast gegn kvótakerfinu, tollum, eða fyrir hinum og þessum réttindum. En þeim tveimur mánuðum sem stjórnlagaþinginu er ætlað að starfa er ekki best varið í umræður um hver megi kaupa fisk, bjór eða virkjun.