Hangið í almenningi

Mér finnst skrýtið þegar leigubílstjórar bera undir mig leiðina. Hvernig á ég að vita hvernig Miklabrautin er á þessum tíma dags? Sömuleiðis er pirrandi þegar veitingamenn svara fyrirspurnum um matarval með hinu hjálplega „Það er misjafnt hvað fólki finnst.“. Þess vegna elska ég mötuneyti. Það er gulls ígildi að þurfa ekki að spá í því hvað maður vilji borða.

Stundum vill maður nefnilega að einhver hugsi fyrir mann. Heilmargir, og líklega flestir, nenna til dæmis ekki að spá í pólitík, nema að takmörkuðu leyti. Það er því hlutverk stjórnmálamanna að leggja fram sýn og reyna hrífa fólkið með sér, sannfæra það um að þeirra sýn sé best. Undarlega margir velja þó hina leiðina, sem er að reyna átta sig á hvert leið almennings liggur, og bíða svo veifandi þegar almenningurinn mætir á svæðið.

Í stórum umdeildum málum, til dæmis Evrópumálum, eða flugvallarmálinu og mörgum fleiri svona já/nei-málum virðast afar margir velja þá leið að annaðhvort velja sig strategískt inn á þá skoðun sem er í meirihluta hverju sinni, eða þegja annars. Undarlega fáir virðast hafa hugrekki til að tala gegn skoðunum meirihlutans. Sem er undarlegt. Til hvers að vera í stjórnmálum ef ekki til að breyta hlutum og fá fólk til að skipta um skoðun?

Fulltrúalýðræðið myndi virka best ef fólk setti fram sína skoðun, reyndi að afla henni fylgis og bæri hana undir dóm kjósenda. Þeir sem hefðu hljómgrunn væru á þingi, aðrir ekki. En þess í stað hefur maður það á tilfinningunni að stjórnmálastéttin sé full af mönnum og konum sem langar bara í völd valdanna vegna. Þau reyna því bara að giska á hvað röddin í heila fólks segir, og reyna svo að segja það sama, bara betur.

Yes we did

Ein meginniðurstaða rannsóknarskýrslunnar var að hrunið sé að mestu íslensk framleiðsla. Þrátt fyrir það halda margir en í þá sýn að orsakir hérlendra vandamála megi rekja til vondra útlenskra hugmynda.

Hvorki fall Lehman-bankans, reglur ESB, né aðgerðir erlendra stjórnvalda virðast að mati rannsóknarnefndarinnar hafa spilað stórt hlutverk í endalokum íslensku bankanna. Það breytir því ekki að sumir munu halda því til streitu að svo hafi verið. Jafnvel þótt Jesús Kristur mundi stíga til jarðar á Austurvelli og segja „Því miður, krakkar. Ykkar klúður.“ „En hvað veit hann? Útlendingurinn?“ yrðu líklegast viðbrögðin.

Ef gallaðar EES-reglur komu í veg fyrir að við gætum hamið vöxt bankanna og orsökuðu hrunið þá er þeirri spurningu vitanlega ósvarað hvers vegna bankakerfi annarra ríkja á hinu sama efnahagssvæði sukku ekki til botns líkt og það íslenska. Eins og það getur verið mikil huggun að kenna öðrum um eigin ófarir þá er sannleikurinn einfaldlega sá er líka sá að engin reyndi að hemja vöxt bankanna hér á landi, ekki vegna þess að enginn gat það, heldur vegna þess að enginn vildi það.

Af sömu sort er sú túlkun sem Steingrímur J. virðist hafa lagt í skýrsluna, líklegast töluvert áður en hún kom út og hann gat lesið hana. Í ræðu sinni á þinginu sagði han að hrunið orsakaðist af „innfluttri, mannfjandsamlegri hugmyndafræði“. Þannig að frjálsi markaðurinn og einkavæðingin komu okkur á hliðina. Eflaust notalegt að geta iljað sér í hlýju eigin heimsmyndar með slíku tali, en aftur, hvers vegna virðast aðrar þjóðir ekki fara jafnilla út þessari sömu markaðshyggju?

Sú skýring að ófarir okkar eigi rætur sínar að rekja til einhvers annars en okkar eigin verka hefur þá kosti að vera hughreystandi og þægileg. Helstu ókostir hennar virðast þeir að hún er röng. Spurning hvort það dugi til að hún hverfi úr vopnabúri þeirra sem telja að flest sem er innflutt, hvort sem er kjöt eða hugmyndafræði sé þjóðinn vont. Varla.