Auglýsingaspræna

Fyrir hverjar kosningar má heyra háværar áhyggjur þeirra sem kvarta undan „auglýsingaflóði“ og „fjáraustri“ stjórnmálaflokkanna. En rétt eins og svo margt annað nöldur eiga þessar áhyggjur við lítil rök að styðjast.

Í bókinni Freakonomics eftir Steven Levitt og Stephen J. Dubner er sagt frá því að árlega kosta kosningabaráttur í Bandaríkjunum tæplega einn milljarð dollara. Það hljómar vissulega eins og há tala með mörgum núllum, þangað til að höfundar benda á að þetta er svipuð upphæð og Bandaríkjamenn eyða í tyggjó ár hvert.

Það er því nauðsynlegt að huga að því að í samanburði við aðrar herferðir eru auglýsingaherferðir flokkanna fátæklegar. Þannig náðu stjórnmálaflokkarnir nýlega samkomulagi um að takmarka auglýsingaútgjöld sín við 28 milljónir. Flestum auglýsendum innan bankanna, tryggingafélaga eða bókaútgefenda þættu þetta ekki háar upphæðir. Sérstaklega ef þess er gætt að um er að ræða auglýsingabaráttu sem afkoma „fyrirtækjanna“ næstu fjögur árin mun ráðast af.

Það að einhverjir stjórnmálaflokkar komi sér saman um hámarksauglýsingakostnað fyrir Alþingiskosningar er svo sem allt gott og blessað. Verra er hins vegar þegar nöldur um „fjáraustur“ og „auglýsingamaskínur stjórnmálaflokkanna“ verður beinlínis grundvöllur lagasetningar. Í nýsamþykktum lögum um fjármál stjórnmálaflokkanna er til dæmis kveðið á um að hámarksframlög hvers aðila til stjórnmálaflokks á hverju ári mega ekki vera hærri en 300 þúsund. Hér er á ferðinni regla sem þrengir mjög að nýjum framboðum. Það er gjörsamlega óskiljanlegt af hverju einstaklingum skildi ekki vera heimilt að styrkja þann málstað sem þeir trúa á, um meira en sem nemur verði á tíu ára gamallri, mikið ekinni Toyotu.

Ef rasistaflokkur yrði til á Íslandi og færi fram með miklum látum, væri mönnum þá óheimilt að styðja baráttu gegn honum með þeim ráðum sem þeir höfðu. Og af hverju geta menn ekki einu sinni lagt meira fé í kassann ef um þeirra eiginn pening er að ræða? Hvar liggja hagsmunaárekstrarnir þá?

Önnur áhrif umræddra laga eru þau að virkni ýmissra félagasamtaka, sem ekki þurfa að hlýta lögunum, eykst frá því sem áður var. Nú var Framtíðarlandið til dæmis nýlega með auglýsingaherferð í sjónvarpi þar sem fólk var hvatt til að taka þátt í netundirskriftasöfnun. Dálítið óverkill, ekki satt?

Líklega er hvergi meiri löggjöf um fjármál stjórnmálaflokkanna en í vestanhafs. Líklega er hvergi í lýðræðisríki erfiðara að stofna nýjan flokk eða bjóða fram utan rótgróinna stjórnmálahreyfinga. Það er raunar miður að Ísland skyldi vera að færast nær Bandaríkjunum hvað þetta varðar.

Aldrei fór ég suður 2007

Blaðamaður Menningardeildar Deiglunnar brá sér um páskahelgina á rokkhátíð alþýðunnar, ásamt fjölmörgum öðrum 101-költurum. Hann sér ekki eftir þeirri ákvörðun.

Það er vart hægt að hugsa sér fullkomnari stað fyrir svona staðbundna rokkhátíð en Ísafjörð, þennan fámenna bæ sem hefur einhvern vegin alla burði til að vera svo miklu stærri.

Og um þessa varð Ísafjörður svo sannarlega miklu stærri en venjulega. Einn heimildarmaður blaðamanns framkvæmdi einfalda könnun á laugardagskvöldið og komst að því að 60% bíla í bænum voru ólæstir. Í einföldu máli þýðir þetta að 40% þeirra sem staðsettir voru fyrir vestan þetta kvöld voru Reykvíkingar.

Hinn opni andi hátíðarinnar gerði það að verkum áhorfendaskarinn var fjölbreyttari en maður á að venjast á íslenskum tónleikum. Leikskólabörn og unglingar skemmtu sér innan um ferðamenn, þingmenn og þingmannsefni; miðbæjarrottur sötruðu bjórinn við hlið brottfluttra Vestfirðinga, heimamanna af öllum þjóðernum og skíðalúða sem staddir voru í bænum út af skíðavikunni.

Sambærilega kaótísk skítsófrenía einkenndi tónlistina sjálfa. Hátíðin hófst kl. 19 á föstudegi, með tveimur ungum vestfirskum hljómsveitum, Kristina Logos og Xenophopia. Beint í kjölfarið fylgdi franski listamaðurinn Labyala Nosfell. Fyrsta upplifunin af Nosfell á sviðinu var sú að þar væri á ferðinni tilgerðarlegur listavitleysingur sem væri of költaður til að eiga samskipti við nokkuð annað að en sitt eigið sjálf. Hins vegar vann tónlist hans á frá lagi til lags og raddbeiting hans kom sífellt á óvart. Labyala Nosfell virtist þannig geta sungið allar nótur á píanóninu út um munninn á sér og að auki hermt eftir góðum slatta af trommusettinu líka. Á endanum fóru stælarnir, á borð við þá að standa á einum fæti, klæðast engum sokkum, eða að dansa spastískan róbóta-múmíu-dans ber ofan, að virka furðulega einlægir og maður saknaði þess helst að tónleikarnir hafi ekki verið lengri.

Gítarleikarinn Pétur Ben stóð sig einnig með stakri prýði. Hans frammistaða þótti undirrituðum raunar bera af á föstudagskvöldinu, allavega hvað fagmennsku og jákvætt viðmót varðar. Að öðrum böndum þetta kvöld má nefna strákana í Slugs, sem léku villt pönk, líklegast aðeins of villt því hljómsveitin datt út af sporinu í nokkur skipti. Að vanda tryllti Mínus svo liðið og uppskar mjög einlæga tilraun til uppklapps fyrir vikið. En dagskráin verður víst að ganga sinn gang og ekkert varð úr því.

Vonbrigði hátíðarinnar hljóta teljast Blonde Redhead. Þegar plötusnúðurinn Pres Bongo hafði lokið við sitt prógram, tók við 40 mínútna sándtjekk hjá þremenningunum sem vart verður flokkað sem annað en annað sándtjekk. Hljómsveitarmeðlimirnir hristu hausinn eða bókstaflega gripu um eyru sér yfir hljóðkerfi Ríkisskipageymslunnar meðan þau léku 2-3 lög, báðust síðan afsökunar á því að geta ekki spilað tónlist sína og kvöddu. Til að gæta allrar sanngirni þá er það auðvitað á ábyrgð tónleikahaldarana að svona hlutir séu í lagi og tilgangslaust er að bjóða stærri nöfnum á svona hátíðir ef ekki er hægt að þjónusta þær sæmilega. Engu að síður fanst mörgum að hljómsveitin hefði kannski mátt reyna að gera gott úr aðstæðum og spila nokkur einföld lög, með sama hljóðkerfi og allir hinir listamennirnir þurftu að búa við.

Á laugardaginn byrjaði gleðinn fyrr eða klukkan 15, með Pollapönki, frá tveimur fyrrverandi hljómsveitarmeðlimum Botnleðju sem kættu krakkana með líflegri sviðsframkomu. Hljómsveitin Jan Mayen spilaði fyrst á hátíðinni í fyrra og segir á heimasíðu hátíðarinnar að „[r]étt eins og þeim sem fara úr skónum og sulla ekki niður er boðið aftur í partý, þótti aðstandendum ekki annað hægt en að bjóða þessum fyrirmyndardrengjum aftur á hátíðina.“ Ef marka má frammistöðu þeirra nú má búast við þeim aftur að ári liðnu en lífsgleði drengjana geislaði svo sannarlega gegnum þynnkuna og smitaðist út í salinn.

Dagskráin rann svo áfram af krafti, þónokkrir heimamenn stigu á svið við góðan fögnuð: Þar á meðal Þröstur Jóhannesson, kvennahljómsveitin Skriðurnar og Grjóthrun í Hólshreppi, með bæjarstjórann og lækninn fremsta í flokki.

Hljómsveitin Ampop komst mjög vel frá sínu prógrami. Þá vakti Bloodgroup frá Egilstöðum verðskuldaða athygli. Bloodgroup spilar velútfært rafpopp og kom profesíonalismi þeirra og almennur kúlleiki undirrituðum og öðrum í opna skjöldu.

Að sjálfsögðu stóð Elvis hátíðarinnar, Mugison, fullkomlega fyrir sínu og voru tónleikar hans í hugum margra án efa andlegur hápunktur hátíðarinnar. Seinastir á svið voru svo HAM sem léku til klukkan rúmlega tvö, og héldu hita í mannskapnum.

Raunar hélt veislan áfram á sunnudag í Bolungarvík en blaðamaður Deiglunnar þurfti að halda heim á leið. Á heildina er litið var tónleikahátíðin Aldrei fór ég suður 2007 frábær upplifun. Smávægilegir hlutir fóru þó kannski í taugarnar á blaðamanninum og öðrum það er til dæmis undarlegt að heimilt hafi verið að koma með eigið áfengi og drekka á staðnum en að bjór sem seldur var á staðnum hafi þurft að drekka á lokuðum svæðum fjarri sviðinu. En líklegast er íslenskri löggjöf þar að kenna fremur en hátíðarhöldurum.

Almennt séð verður fróðlegt að sjá hvert hátíðin sé að stefna á næstu árum, hvort hún muni verða enn stærri eða hvort ákveðinni mettun sé náð. Raunar held ég að gistipláss á Ísafirði sé farið að verða takmarkandi þáttur á hátíðarhaldið, en að mér vitandi var nánast hver einasti beddi, svefnsófi eða gólfsentimeter tekinn undir hrjótandi gest að sunnan um þessa helgi.

Kaþólskari en páfinn

Á sunnudaginn greindi vefútgáfa stærsta dagblaðs Póllands frá áætlunum stjórnarflokksins um breytingar á lögum kennitölur. Samkvæmt fréttinni var fyrirhugað að láta fyrstu 6 tölustafi í kennitölum nú tákna getnaðardagsetningu en ekki fæðingardag.

Fréttinni fylgdu myndskeið með álitum lögspekinga, ræðum reiðra kvenréttindasinna og viðtölum við ánægðar ömmu í miðbæ Varsjár. Þetta virkaði meira að segja frekar trúanlega. Eins og góð aprílgöbb eiga að gera.

Það er því miður dálítið til marks um völd villta hægrisins og stöðuna í pólskum stjórnmálum að flestir lesendur þurftu að athuga nokkra aðra miðla til að vera vissir um að um grín væri að ræða. Enda er ekki við öðru að búast þegar tillaga um fjársektir á fólk sem sækir um skilnað er lögð fram daginn áður. Í fúlustu alvöru.

Hugmyndin um að kennitölur tækju mið af getnaði er raunar frekar fyndin og ef hún yrði að veruleika mundi hún varla verða mörgum til trafala. Öðru máli gegnir auðvitað um hina raunverulega stefnu pólsku öfgahægrimannanna sem sitja við stjórnvölinn. Pólverjar búa þegar við eina ströngustu fóstureyðingarlöggjöf í Evrópu, fóstureyðingar eru einungis heimilaðar ef um alvarlegan fósturskaða er að ræða, heilsa móður er í hættu eða þungunin tilkomin vegna nauðgunar. En nú eru uppi áform um að herða lögin enn frekar og setja verndun alls lífs frá getnaði inn í stjórnarskrá.

Þess ber að geta að það er ekki einu sinni kirkjan sem er hvatamaður að umræddum tillögum. Sumir hófsamari biskupar hafa meira að segja sagt að í núverandi löggjöf felist ákveðin málamiðlun og við henni ætti ekki að hrófla. Nægt er ósættið fyrir. En það eru hinir snaróðu áhangendur hinnar öfgasinnuðu útvarpsstöðvarinnar Útvarp María, sem stýra þessari baráttu fyrir því að konur fæði sem mest og sem oftast, óháð því hvort þær eða afkvæmin eigi sér lífsvon að fæðingu lokinni. Og tvíburarnir hlusta á raddir grunnfylgisins.

Þegar horft er til fordæmis annarra landa er ekki hægt annað en að vera sáttur við að ákveðin sátt hafi tekist um þessi mál á Íslandi. Í hvert skipti sem þessi mál koma upp á yfirborðið í Póllandi eða Bandaríkjunum rista þau djúp sár í þjóðarsálina. Þótt skiljanlegt sé að menn hafi sterkar skoðanir á umræddum lögum vilji vinna þeim fylgi ætti reynsla annarra að í raun að letja Íslendinga frá aukinni umræðu um fóstureyðingar. Í íslenskri löggjöf felst ákveðin málamiðlun og þótt ýmsir hefðu viljað sjá hana öðruvísi ætti er hér um að ræða mál sem þar sem frekar ætti að fagna umræðuskorti fremur en umræðu.