Kjánaleg ummæli

oddsson.jpgLiðin vika hefur gefið okkur dægurmálalúðunum margt til að ræða um. Kjör stjórnenda Kaupþings, ummæli forsætisráðherra, skattarannsóknir Jóns Ólafssonar og kaup á þýfi. Líkt og alltaf þá litast ummæli skoðanir fólks af því hvar það stendur í pólitíkinni og hvar þeir til umræðu eru standa. Stundum verður þetta greinilegra, t.d. þegar menn fara að verja málstað sem augljóslega fellur illa að þeirra lífsskoðunum.

Hver vill t.d. segja mér að Jón Steinar yrði bara sáttur ef Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, forsætisráðherra, mundi hvetja neytendur til að sniðganga Morgunblaðið og hótaði að setja lög um leiðaraskrif? Eða ef Steingrímur J. Sigfússon mundi hvetja neytendur til að sniðganga bandarískar vörur, allar og alltaf?

Hlutverk stjórnmálamanna frjálsu hagkerfi er að skapa leikreglur og sjá til að þeim sé fylgt. Hlutverk stjórnmálamanna er ekki að hafa puttana í öllu sem kann að gerast og beita sínum persónutöfrum í þágu eins eða gegn öðru. Stjórnmálamanni er auðvitað heimilt eins og hverjum öðrum viðskiptavini og neytanda að geyma fé sitt í þeim banka sem hann kýs, en þegar stjórnmálamenn tjá sig um fyrirtæki á frjálsum markaði segir það sig sjálft að stöðu sinnar vegna verða þeir að fara gætilegar í yfirlýsingum en annað fólk.

Vald ráðherra á Íslandi er mikið. Þeir stýra framkvæmdavaldinu beint, löggjafarvaldinu næstum því beint og dómsvaldinu óbeint með ráðningum í dómarastöður. Það er því ljóst að vilji þeir gera mönnum eða fyrirtækjum lífið leitt þá hafa þeir tækin til þess.

Ég tek ekki undir þær popúlísku raddir sem heyrast í hvert skipti sem laun ráðherra hækka. Ég vil að stjórnmálamenn séu vel launaðir svo þeir þurfi ekki að reiða sig á aðrar, gruggugri lindir við tekjuöflum. En í því hlýtur að felast sú krafa að þeir hvetji ekki, í krafti embættisins, til neyslu á einni mjólkurvöru á kostnað annarrar eða lesturs eins dagblaðs á kostnað annars ag að sjálfsögðu felur það einnig í sér þá kröfu að þeir hvetji ekki landsmenn til að hætta viðskiptum við tiltekinn banka þótt þeim mislíki athafnir stjórnenda hans.

Ummælum og athöfnum Davíðs Oddsonar í kringum þetta mál má skipta í þrennt. Í fyrsta lagi hætti hann viðskiptum við Kaupþing. Það er allt saman gott og blessað þótt sá fjölmiðlasirkús sem var í kringum atburðinn beri vott um fullmikinn popúlisma, að mati undirritaðs.

Í öðru lagi þá hvatti hann aðra landsmenn til að fara að sínu fordæmi. Slíkar leiðbeiningar ættu menn í hans stöðu að forðast af ástæðum sem áður voru nefndar.

Í þriðja flokki ummæla forsætisráðherra er einhver gerræðislegur samtíningur af fullyrðingum um „tengsl við íslenskan veruleika“, nauðsyn þess að setja reglur um „svonalagað“, tilvitnun í atburði vestanhafs þar sem einhverjir forstjórar hafa verið settir í fangelsi og furðulegar fullyrðingar um „kaup á þýfi“. Þessar fullyrðinar verða ekki skildar öðruvísi en hótanir í garð fyrirtækisins og stjórnenda þess.

Ef umrætt fyrirtæki hefur gerst brotlegt við landslög verður að taka því hins vegar hefur ekkert komið fram sem sannar slíkt og skýringarnar fyrir myndlíkingunni um kaup á þýfi eru vægast sagt klaufalegar. Hugsanlega þó átt við brot á eftirfarandi grein almennra hegningarlaga.

„Nú hefur Ríkislögreglustjóri rannsókn á högum aðila og telst aðili þá sekur um þá glæpi sem grunur liggur á að hann hefur framið uns rannsókn lýkur. Sömuleiðis teljast þeir aðilar sem samskipti eiga við hinn grunaða samsekir um þá glæpi sem hann kann hafa framið á meðan á rannsókn stendur.“

Vinstri-Þverir

vglogo.gifJá, þeir voru fljótir að bregðast við fréttum af landsfundi kratanna, blessaðir róttæku félagshyggjumennirnir. Helstu talsmenn VG, jafnt á þingi sem utan þess, keppast nú við að froðufella nýjustu yfir nýjustu hægrisveiflu Samfylkingarinnar.

Samfylkingin fer í taugarnar á róttæklingum. Samfylkingin hefur nefnilega engar hugsjónir, hún vill bara vera stór. Vinstri-Græna langar ekkert að verða stór – þau líta á sitt stöðuga 8% fylgi sem glæsilegt vottorð um málefnastyrk sinn og staðfestu. En Samfylkingin er alltaf að skipta um skoðun og færast lengra til hægri, bara til að auka „fylgi“ sitt. Tökum eftir að þetta „fylgi“ er svolítið annar hlutur en til dæmis „vilji þjóðarinnar“. Vinstri grænir hafa ekki mikið fylgi en hins vegar ríkan skilning fyrir vilja þjóðarinnar.

Dæmi um vilja þjóðarinnar er til dæmis vilji þjóðarinnar til að viðhalda núverandi heilbrigðiskerfi. Ef til vill vill þjóðin setja meiri pening í heilbrigðiskerfið en „þjóðin“ hefur engan áhuga á að breyta um rekstrarform heilbrigðisstofnana. Þjóðinni er mjög umhugað um að það verði opinberir starfsmenn sem skeri upp hnéskeljar hennar og augu og hún vill ekki sjá neina aðra starfsmenn fjarlægja úr henni botnlangann hennar.

Múrinn hefur nú birt tvær greinar um landsfundarályktanir Samfylkingarinnar. Katrín Jakobsdóttir birti strax á laugardaginn pistil sem nefndist „Litli kapítalistinn“ og tveimur dögum síðar tjáði Stefán Pálsson skoðun sína á málinu í pistlinum „Ókey Össur, ræðum málin!“

Katrín fjallar á almennan hátt um heilbrigðismál og færir rök fyrir því hvers vegna hún telji að farsælara sé að eyða meiri fjármunum í heilbrigðiskerfið en heldur en að breyta um rekstrarform stofnana þess. Hún telur að markaðurinn eigi ekki erindi inn í heilbrigðiskerfið. Hún segir m.a.:

Og það er líka eðlilegt að vilja græða. Og ekki nema gott ef maður er að reka myndbandaleigu eða matvörubúð. En það er hreinlega siðferðislega rangt að ætla sér að gera sér heilsuleysi samborgaranna að féþúfu.

Já, það er ekkert smá hlutverk sem einkaðilarnir fá í hagkerfi Katrínar. Þeir geta leigt fólki spólur og selt því mat. En þeir skulu nú ekki hugsa sér að þeir fái að stunda erfðarannsóknir, lyfjaþróun eða, guð forbiðji, almenna heilbrigðisþjónustu. Einkaframtak skal takmarkast við dægradvöl, eitthvað sem fólkið getur neitað sér um, en hið opinbera skal halda utan um allt sem virkilega skiptir máli.

Ég fagna reyndar því að Katrín leyfi einkaðilum að hagnast á hungri fólks og þorsta með því að selja þeim mat. Væntanlega vill hún þó ekki að þeir selji þeim áfengi enda nauðsynjavara sem engin getur verið án.

Stefán Pálsson skorar á Össur að svara því hvernig hann ætli sér að gera heilbrigðisþjónustu hagkvæmari. Hann spyr hvort, launin séu of há, starfsmennirnir of margir, húsin of vel þrifin eða lyfjabirgðirnar of miklar.

Kannski hefur Stefán ekki mikið kynnst einkageiranum í gegnum tíðina. Reynsla mín af störfum hjá ríkinu annars vegar og einkaaðilum hins vegar er ekki sú að einkafyrirtæki séu illa þrifin og starfsfólk þeirra bíði milli vonar og ótta eftir næstu útborgun.

Eru starfsmenn spítalanna of margir? Eru lyfin of mörg? Því vil ég ekki svara. En aftur er það reynsla mín að einkaaðilar ráðstafi mannauð og hráefnum sínum betur en risavaxnar opinberar stofnanir.

Við megum ekki gleyma því að hinir svokölluðu róttæklingar eru ekki aðeins andvígir einkarekstri í þessum eina geira. Þeir lögðust hart gegn einkavæðingu bankanna og vilja ekki selja símann. Þeir vilja að Ríkið haldi einokun á áfengissölu. Allt sem hið opinbera er að gera verður sjálfkrafa af bráðnauðsynlegri almannaþjónustu sem engin má græða á.

Ég fagna því að Samfylkingin hafi ákveðið að stíga skref í rétta átt. Á meðan VG þvermóðskast við öllum markaðshugmyndum einangrast flokkurinn og verður enn meira óaðlaðandi samstarfsaðili í ríkisstjórn.

Og ég fagna því líka.